Qazaqstanda bıyl ekonomıkalyq belsendilik tómendeıtinin jyl basynda Eýrazııalyq damý bankiniń sarapshylary aıtqan.
«Munaı men metaldarǵa álemdik baǵanyń quldyraýy, sondaı-aq koronavırýstyń taralýynyń jaǵymsyz saldary Qazaqstannyń eksportyna syrtqy suranysty álsiretedi jáne eldegi ekonomıkalyq belsendilikti shekteıdi» delingen EDB nyń málimdemesinde.
Halyqaralyq banktiń ókilderi aqsha-kredıt saıasatyn qaıta qaraý ekonomıkalyq ósý qarqynyna tómen qysym jasaıtynyn eskertken.
Karantın nemese álemdik kataklızmge aınalyp ketken indettiń yzǵaryn álsiretý úshin Ulttyq Bank sheshim bazalyq mólsherlemeni jyldyq 9,5% deńgeıine deıin tómendetti. Onyń sebebin túsindirip te berdi: «Eger aǵymdaǵy jaǵdaılar saqtalsa, 2020 jyly ekonomıkalyq ósim teris bolady. Bul sheshim Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń syrtqy jáne ishki ortanyń ózgerip otyratyn jaǵdaılaryna ekonomıkamyzdy beıimdeýge baǵyttalǵan birqatar sharalarynyń biri».
9,5 paıyzǵa tómendegen bazalyq kilt pandemııadan qorǵaıtyn qalqan retinde qabyldandy
Sonymen birge Ulttyq banktiń málimdeýinshe, bazalyq mólsherlemeni tómendetý, onyń ishinde «qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasyn 1 trln teńgege deıin keńeıtý jáne shaǵyn jáne orta bızneske 600 mlrd teńge mólsherinde jeńildetilgen nesıeleý baǵdarlamasyn qabyldaý koronavırýstyń Qazaqstan ekonomıkasyna áserin azaıtady jáne ekonomıkany qoldaýǵa múmkindik beredi. Basqasha aıtqanda 9,5 paıyzǵa tómendegen bazalyq kilt pandemııadan qorǵaıtyn qalqan retinde qabyldandy.
Ekonomısterdiń mundaı árekettermen ekonomıkalyq ósýge qol jetkizý qıyn ekenin aıtady. «Karantın tereńge shógip ketken problemalardy sý betine qaıta shyǵardy. Tamyryn tereńge jiberip úlgirmegen ShOB jabyldy. Adamdar jumyssyz qaldy. Memleket kómegi 42500 teńge halyqtyń problemasyn sheshpeıdi. ShOB-tyń, bıznestiń bolashaǵy halyqtyń tólem qabiletine baılanysty. Memleket múmkindigin shashyratpaı, qarjyny ósim beretin jáne kóshke ilinip ketetin baǵyttarǵa bólý kerek. Halyq sony kútedi. Halyqtyń jaǵdaıy nasharlap ketse, bankter úshin úlken problema. Sebebi QQQ tóraǵasy E. Bahmýtova keshe 1 mln adamnyń nesıesin keshiktirip tóleýge ótinish jazǵanyn bildik» ekonomıst-qarjyger Ánýar Úshbaev.
Bankter baǵytyn ózgerte bastady
Bankter ótken aptadan bastap qashyqtan jumys isteýge kóshken kezde buryn-sońdy mundaı salmaqty bastan keshpegen júıe syr berip qaldy: Kartadan nemese jekelegen esepshottardan aýdarýda kidirister paıda bolǵan soń adamdar narazylyq bildire bastady: Qarjylyq uıymdardyń saıttary kilttenip, elektrondy tólemge keri áser etti. Qyzdy-qyzdymen «sıfrlandyrý baǵdarlamasyna jumsalǵan qarjy qaıda ketti» dep osy salany basqaryp otyrǵan Sıfrlyq damý, qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Jumaǵalıevti buryshqa turǵyzyp qoıýǵa tyrysyp qoıǵandar tabyldy. Keıinnen Mınıstr júıe júktemeni kótere almaı isten shyqty degen aqparatty joqqa shyǵardy. «Telegramm-botty iske qostyq, al ol júktemeni kótere almaǵandyqtan isten shyqty degen aqparat shyndyqqa janaspaıdy. Biz ony ázirleýdemiz. Jýyrda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birlesip iske qosamyz», dep kóptiń aldyna shyqqan soń bul shý basylyp, sabasyna tústi.
Keıinnen memlekettiń talǵajý etińder dep bólgen 42500 diń jolyn izdegender, onlaın rejımmen qashyqtyqtan oqyp jatqan mektep mektep oqýshylarynyń sıfrlyq baǵdarlamanyń sanasyna salmaq salǵany belgili bolyp qaldy.
Aptanyń alǵashqy kúnderi EDB úkimettiń tapsyrmasyn oryndamaı jatyr degen jelsózder kóbeıip ketken edi: Aptanyń ortasyna qaraı IT júıeniń syr berip jatqany belgili boldy. Jaǵdaı kúrdelenip ketken Nur-Sultan men Almaty qalasynda karantın jaǵdaıyna qaramastan tutynýshylardy qabyldaýǵa májbúr boldy.
Qarjyger Erlan Ibragım bul jaǵdaı bankterdiń aqparatty tehnologııanyń jańalyqtaryna tıisti kóńil bólmegenin kórsetkenin aıtady. Eger, aldaǵy ýaqytta bankter bul salaǵa kóbirek kóńil bólmese, básekege qabiletti degen uǵym jelge ushyp ketedi: «IT júıeleriniń jetilmegendigi - EDB karantınge ushyraǵan birneshe máseleniń biri. S&P Global Ratings sarapshylary Qazaqstandaǵy bank sektorynyń ósý perspektıvalaryn belgisiz dep sanaıdy. «Bizdiń boljamymyz boıynsha, qazaqstandyq bank sektorynyń kiristilik kórsetkishteri tómendeıdi, al taza paıda 2019 jyly 800 mlrd teńgeden 2020 jyly 300 mlrd teńgege deıin tómendeıdi» deıdi S&P esebinde.
Sarapshylardyń pikirinshe, provızııa shyǵyndarynyń joǵary deńgeıi karantındik sharalarǵa baılanysty qıyndyqtarǵa tap bolǵan shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń problemalarmen baılanysty eken. «Shaǵyn jáne orta bızneske jáne jeke tulǵalarǵa berilgen nesıeler nesıe portfeliniń jalpy kóleminiń 56% quraıdy, bul qazaqstandyq bankter úshin qosymsha táýekelder týdyrady. Biz sondaı-aq qaryz alýshylar Ulttyq bank usynǵan jeńildikterdi tıimdi paıdalanady dep úmittenemiz» deıdi sarapshylar.
Kompanııalarǵa jáne ShOB ókilderine nesıesin 90 kún keshiktirip tóleýge múmkindik berilgeni belgili. Biraq bul múmkindik te kelesi problemalardyń betin ashyp jiberdi: Kásipkerler nesıesi kestesin qaıta túzeý úshin kelisimsharttardy jasaı bastaǵan kezde jekelegen tulǵalardyń nesıe tóleý múmkindiginiń tómendep ketkeni belgili boldy. Al bankter jekelegen turǵyndar úshin, ásirese jumystaryn joǵlatyp alǵandar nesıelik demalys berý degen josparda bolmaǵan. Sońynda Ulttyq bank 1 mln turǵynnyń nesıesin keshiktirip tóleý týraly aryzyn qanaǵattandyrdy. «Ulttyq bank bankterdiń paıyzdyq mólsherin shekteı almaıdy. Sebebi biz naryq zańynda ómir súrip jatyrmyz. Bank – bıznes. Biraq Ulttyq bank turǵyndardyń múddesi úshin naryq zańyna qaıshy keletin qadamdarǵa bardy: EDB-ge aıyppuldar men ósimpuldardy alýǵa tyıym saldy. Biraq sarapshylar osy tusta myna faktorǵa nazar aýdarýymyz kerektigin aıtyp jatyr: Reseıdiń ekinshi deńgeıli bankteri azamattardan keshiktirilgen nesıe úshin aıyppul men ósimpuldy talap etý máselesin prezıdent V.Pýtınniń úndeýine deıin jarııalady. Prezıdentteriniń aralasyp, talap etýine jetkizbedi bul jaǵdaıdy. Bul faktor halyqtyń qarjylyq saýaty emes, bank ókilderiniń qarjylyq mádenıeti kórshi elmen salystyrǵanda qozy-kósh keıin qalyp ketkenimizdi kórsetip tur.
Teńge
Sarapshylardyń aıtýynsha, 9 naýryz men 5 sáýir aralyǵynda teńgeniń qunsyzdanýy shamamen 17% boldy. «Bizdiń negizgi ssenarııimiz boıynsha, valıýta baǵamynyń turaqsyzdyǵy jalǵasady. 2020 jyldyń sońynda valıýta baǵamy bir dollar úshin shamamen 435 teńgeni quraıdy. Ulttyq bank teńgeniń qunyn tómendetip alýyna jol bermeıdi», deıdi S&P sarapshylary. Al Eýrpalyq damý bank sarapshylary aldaǵy birer aıda kómirsýtegi baǵalary ósip, teńgege qýat beretinin aıtady. Demek, ekonomıkadaǵy baǵa turaqtanǵan saıyn teńge de kúsh ala beredi.
Ázirge Qazaqstannyń eki qalasyndaǵy ekonomıkalyq ómirdiń toqtaýy eldiń qarjy júıesi men ekonomıkasynyń jaı-kúıin jalańashtap turyp jaıyp saldy. Karantın neǵurlym kóp bolsa, soǵurlym jaǵymsyz kórinister de sý betine qalqyp shyǵa beredi. Al halyq burynǵydaı ótirikke aldanbaıdy. Bizdiki nazarymyzǵa ilinip qalǵan, onlaın chattar, vebınar kezde baıqap qalǵan tustardy kórsetý. Eger tıisti oryndar qaperge almasa, óz sózimiz – ózimizdiki.
ALMATY
